Planty w Białymstoku są rozległym parkiem spacerowym, którego główna aleja łączy Park Stary im. Księcia Józefa Poniatowskiego z Parkiem Konstytucji 3 Maja i rejonem Lasu Zwierzynieckiego. To miejsce o modernistycznym układzie z reprezentacyjną aleją, Bulwarami Kościałkowskiego, Różanką i rozpoznawalnymi rzeźbami. Park zajmuje 14,94 ha.[4]
Park Konstytucji 3 Maja w Białymstoku, uzupełniający spacer po Plantach. Zdjęcie nie przedstawia samych Plant. Fot.: Rakoon. 6437 Park of the 3rd May Constitution in Białystok August 2019.jpg. Wikimedia Commons, CC0. Zmniejszenie rozdzielczości i konwersja do WebP; bez retuszu.
Gdzie leżą Planty w Białymstoku?
Planty rozciągają się między ulicami Mickiewicza, Świętojańską i Akademicką a placem Katyńskim. Są zielonym przejściem między ścisłym centrum Białegostoku a terenami parkowymi prowadzącymi w stronę Zwierzyńca.[2][4]
Najczytelniejszą osią spaceru jest główna aleja. Wytyczono ją jako połączenie Parku Starego im. Księcia Józefa Poniatowskiego z Parkiem im. Konstytucji 3 Maja oraz pozostałością Lasu Zwierzynieckiego. Dzięki temu Planty nie są pojedynczym skwerem, lecz częścią większego ciągu zieleni w mieście.[4]
- Wejdź na Planty od strony Parku Starego i wybierz reprezentacyjną aleję.
- Idź jej osią, zwracając uwagę na regularne trawniki, kwietniki i boczne ścieżki.
- Przy ulicy Mickiewicza skieruj się ku Różance.
- Spacer można kontynuować w stronę Parku Konstytucji 3 Maja.
Jak powstał park i skąd jego modernistyczny układ?
Projektowanie miejskiego parku nazwanego Plantami rozpoczęto w 1932 roku z inicjatywy wojewody Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. Autorem oraz realizatorem projektu był Stanisław Gralla, z którym później współpracował Józef Blicharski.[4]
Od 1934 roku tworzono tu aleje spacerowe, a zasadnicze prace wykonano do 1936 roku. Układ oparto na czytelnej, reprezentacyjnej osi i kompozycji zieleni: wzdłuż alei urządzono prostokątne trawniki oraz kwietniki obsadzone szpalerami żywotników zachodnich, a po obu stronach poprowadzono zachodzące na siebie alejki i zaplanowano sadzawki.[4]
Aleje biegnące wzdłuż ulic Akademickiej i Legionowej nazwano Bulwarami Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego. Nazwę usunięto po 1944 roku, a przywrócono po 1990 roku.[4]
Różanka i układ alei
We wschodniej części Plant, wzdłuż ulicy Mickiewicza, znajduje się Różanka, czyli rosarium urządzone na czterech poziomach. Wyróżnia ją tarasowy układ, odmienny od bardziej regularnej kompozycji głównej alei.[4]
Na najniższym poziomie Różanki, przy prostokątnym basenie, stoi rzeźba „Praczki” Stanisława Horno-Popławskiego. Umieszczono ją tam w 1945 roku, dlatego warto traktować ją jako jeden z najstarszych rozpoznawalnych punktów tej części parku.[4]
W 2024 roku miasto rozpoczęło przebudowę zabytkowego Parku Planty i Bulwarów Kościałkowskiego. Komunikat określał zakres przedsięwzięcia jako odtworzenie układu alejek, wymianę nawierzchni, odtworzenie Różanki z systemem nawodnienia, prace przy kwietnikach i trawnikach, wymianę części roślin, a także modernizację latarni oraz infrastruktury technicznej. Był to opis planowanych prac, a nie potwierdzenie ich zakończenia lub bieżącej dostępności konkretnych elementów parku.[3]
Rzeźby i ślady historii na Plantach
Drugim charakterystycznym obiektem jest pies Kawelin. W 2005 roku na Planty ustawiono replikę rzeźby wykonaną przez Małgorzatę Niedzielko; jej pierwowzór z 1938 roku stworzył Piotr Sawicki. To detal, którego łatwo nie zauważyć podczas przejścia główną aleją, dlatego warto włączyć go do spokojniejszego spaceru po parku.[4]
W osi głównej alei stał także Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej, wzniesiony w 1951 roku. W 1990 roku został przeniesiony na cmentarz żołnierzy radzieckich przy ulicy Ciołkowskiego. Informacja ta wyjaśnia historyczne znaczenie osi kompozycyjnej, ale nie oznacza, że pomnik nadal znajduje się na Plantach.[4]
Przy planowaniu wizyty warto pamiętać, że rozpoczęta w 2024 roku rewaloryzacja obejmowała również wymianę części żywotników zachodnich. Według miasta celem było przywrócenie historycznego wyglądu Plant. Brak tu jednak potwierdzenia aktualnego stanu alejek, urządzeń i ewentualnych ograniczeń w danym dniu.[3]
Pytania i odpowiedzi
Jak duże są Planty w Białymstoku?
Powierzchnia parku wynosi 14,94 ha.[4]
Z jakimi terenami zielonymi łączą się Planty?
Główna aleja łączy Park Stary im. Księcia Józefa Poniatowskiego z Parkiem Konstytucji 3 Maja i pozostałością Lasu Zwierzynieckiego.[4]
Gdzie znajduje się Różanka?
Rosarium urządzono we wschodniej części Plant, wzdłuż ulicy Mickiewicza, na czterech poziomach.[4]
Czy na Plantach można zobaczyć rzeźbę psa Kawelina?
Tak. W 2005 roku ustawiono tam replikę psa Kawelina wykonaną przez Małgorzatę Niedzielko, nawiązującą do rzeźby Piotra Sawickiego z 1938 roku.[4]
