Spodki przy ul. św. Rocha 14 to jeden z najbardziej rozpoznawalnych przykładów powojennej architektury Białegostoku. Cztery okrągłe pawilony, powstałe w 1973 roku na Centralne Krajowe Dożynki, przeszły drogę od obiektów gastronomiczno-wystawienniczych do drugiej siedziby Podlaskiego Instytutu Kultury. Po remoncie zakończonym na początku 2026 roku znów są miejscem działań artystycznych i spotkań z kulturą.[1][2][3]
Studium form architektonicznych. Ilustracja wygenerowana komputerowo, nie przedstawia rzeczywistego projektu ani wyglądu Spodków.
Spodki przy św. Rocha: cztery okrągłe pawilony Białegostoku
Spodki PIK stoją przy ul. św. Rocha 14 w Białymstoku. Nie jest to pojedynczy budynek, lecz kompleks czterech okrągłych pawilonów połączonych korytarzami. Właśnie układ kilku niskich, niezależnych brył sprawia, że obiekt łatwo rozpoznać nawet bez znajomości jego historii.[1][2][3][5]
Charakter formy budują świetliki oraz elewacje z blachy falistej. Pawilony bywają opisywane jako przypominające statki kosmiczne, co dobrze oddaje ich futurystyczne skojarzenie w miejskim krajobrazie. Nie jest to jednak oficjalna nazwa stylu ani dowód na konkretną inspirację projektową.[2][5]
Według opracowania architektonicznego deklarowaną inspiracją dla kształtu były stogi siana. Dzięki temu Spodki łączą modernistyczną, techniczną formę z odniesieniem do krajobrazu regionu. Czasem zestawia się je z architekturą pawilonów z EXPO 70 w Osace, lecz taki związek pozostaje opinią, a nie potwierdzonym faktem o genezie projektu.[2]
Dożynki Centralne 1973 i pierwotna funkcja pawilonów
Spodki powstały w 1973 roku w związku z Centralnymi Krajowymi Dożynkami organizowanymi w Białymstoku. Materiał architektoniczny wskazuje 2 września 1973 roku jako datę samych dożynek; nie należy utożsamiać jej automatycznie z dokładnym terminem otwarcia każdego z pawilonów.[2][5]
Ich pierwszą funkcją były pawilony gastronomiczno-wystawiennicze. Taka rola wyjaśnia zarówno powstanie obiektu na potrzeby dużego wydarzenia, jak i jego modułowy układ: osobne, połączone przejściami części mogły obsługiwać różne elementy programu i zaplecza.[2]
Projekt architektoniczny przypisywany jest Jerzemu Toczydłowskiemu z Miastoprojektu Białystok, natomiast konstrukcję linową zaprojektował Zdzisław Szymulski. Te dwa nazwiska pokazują, że efektowna sylweta Spodków była wynikiem współpracy architekta i konstruktora, a nie wyłącznie dekoracyjnego pomysłu.[2]
| Element | Informacja |
|---|---|
| Lokalizacja | ul. św. Rocha 14, 15-879 Białystok |
| Forma | Cztery okrągłe pawilony połączone korytarzami, ze świetlikami i elewacjami z blachy falistej |
| Rok i kontekst powstania | 1973; inwestycja związana z Centralnymi Krajowymi Dożynkami w Białymstoku |
| Pierwotna funkcja | Pawilony gastronomiczno-wystawiennicze |
| Obecny gospodarz | Podlaski Instytut Kultury w Białymstoku; jest to jego druga siedziba |
| Status po remoncie | Spodki ponownie otwarto podczas dnia otwartego 28 lutego 2026 roku |
| Bieżący program | Publikowany w aktualnym kalendarzu Podlaskiego Instytutu Kultury |
Od Akademickiego Centrum Kultury do siedziby PIK
Po okresie pierwotnego użytkowania w Spodkach działało Akademickie Centrum Kultury. Zmiana ta dobrze pokazuje, że obiekt nie pozostał pamiątką po jednorazowym wydarzeniu z 1973 roku, lecz został włączony w codzienne życie kulturalne miasta.[5]
Dziś Spodki są drugą siedzibą Podlaskiego Instytutu Kultury w Białymstoku. Instytucja przedstawia je jako przestrzeń spotkań ze sztuką, muzyką i kulturą. Na jej stronie pojawiają się różne typy działań, w tym wydarzenia muzyczne i teatralne, warsztaty oraz inicjatywy związane z grami fabularnymi; ich terminy zmieniają się wraz z programem.[1][3]
W planach modernizacji uwzględniano przestrzenie dla Zespołu Pieśni i Tańca „Kurpie Zielone”, a także salę koncertową, konferencyjną, multimedialną, warsztatową i galerię. Ponieważ opis planu inwestycji nie jest pełną dokumentacją końcowego wyposażenia, najbezpieczniej traktować go jako wskazanie kierunku rozwoju funkcji kulturalnych obiektu.[5]
Remont zakończony w 2026 roku: co zachowano, co się zmieniło
Po remoncie trwającym niemal dwa lata Podlaski Instytut Kultury ogłosił ponowne otwarcie Spodków podczas dnia otwartego 28 lutego 2026 roku. Było to wydarzenie jednorazowe: zwiedzanie organizowano wtedy w czterech wejściach grupowych, od 12:00 do 15:00. Te historyczne godziny nie stanowią stałego harmonogramu zwiedzania.[1]
W opisie modernizacji podkreślano zachowanie bryły, detali oraz płaskorzeźb znajdujących się we wnętrzu. To ważne rozróżnienie: odnowienie nie miało zamienić Spodków w całkiem nowy budynek, lecz umożliwić dalsze użytkowanie rozpoznawalnej formy z lat 70.[2]
Dla osoby chcącej zobaczyć obiekt najpewniejszym punktem wyjścia jest aktualny program PIK. Strona instytucji podaje zaproszenie do Spodków w poniedziałki w godz. 12:00–20:00 oraz w środy i piątki w godz. 12:00–17:00, ale nie określa tego jako stałych godzin zwiedzania ani nie przesądza o dostępie do wszystkich pomieszczeń.[3]
Pytania i odpowiedzi
Dlaczego Spodki są tak rozpoznawalne?
Wyróżnia je zespół czterech okrągłych pawilonów połączonych korytarzami, z charakterystycznymi świetlikami i falistą blachą na elewacjach. Ich forma bywa kojarzona z obiektami futurystycznymi.[2][5]
Kto zaprojektował Spodki w Białymstoku?
Projekt architektoniczny przypisuje się Jerzemu Toczydłowskiemu z Miastoprojektu Białystok, a projekt konstrukcji linowej — Zdzisławowi Szymulskiemu.[2]
Źródła
- Spodki ponownie otwarte – Podlaski Instytut Kultury
- Spodki w Białymstoku już po remoncie! Powstały w PRL, a ich architektura inspirowana była stogami siana, ale jest też akcent japoński – nowoczesny i światowy – Architektura-Murator
- Podlaski Instytut Kultury – Instytucja kultury województwa podlaskiego
- Wiadomości – Białostockie Spodki zmodernizowane za 50 mln zł. Otwarcie pod koniec roku [zdjęcia]
